2 bin 200 yıllık zeytinyağı üretim köyü görevi gören ve Perge Antik Kentine bağlı olan köy, Kepez ilçesinin Varsak Mahallesinde yer alır. Uzun yıllar boyunca varlığı bilinmeyen köy, Antalya Müzesi ve Akdeniz Üniversitesi işbirliği ile birtakım çalışmalarla temizlenip gün yüzüne çıkarılır. Bu çalışmalar ise 2015 yılında yapılır.
Lyrboton Kome Arkeopark Projesi
Lyrboton Kome Arkeopark Projesi, Tarihi Kentler Birliği adlı bir yarışmada ödül almaya hak kazanır. Arkeopark olarak Antalya’ya kazandırılan bu köye yerleşim, Arete isimli bir rahibe ile başlar. Arete burada İmparator Domitian ve Perge Artemis adına kule yaptırır. Zeytinyağı üretimini de organize eder.
Köyde yapılan bitki temizliği ve arkeolojik restorasyon çalışmaları geçtiğimiz yıllarda tamamlanır ve köy ziyaretçilere açılır. Burada bulunan yazıtlar aracılığıyla zeytin hasat zamanlarında 9. ayın 3. gününde Apollon’a ithaf edilen festivallerin yapıldığı anlaşılır.
Lyrboton Kome Arkeopark Antik Yapıları
Köyde 100 adetten fazla zeytinyağı işliği, 100 adete yakın sarnıç, 80 adetten fazla mezar, bir zamanlar sivil halkın yaşamış olduğu konutlar, Bizans Dönemine tarihlenen 5 adet kilise, Roma Dönemine tarihlenen 1 adet hamam ve Arete Kulesine ait olan kalıntılar yer alır.
Yapılan çalışmalar ile gün geçtikçe köyde yer alan tarihi yapılar gün yüzüne çıkar. Antik kalıntıların ve yapıların gün yüzüne çıktığı bu alanda kayalara oyularak meydana getiren zeytinyağı işlikleri dikkat çeken yerlerden bazılarıdır.
